Nieuwe NEN 3140: wat betekent de herziening voor jullie organisatie?

De herziening draait vooral om duidelijkheid

NEN 3140 heeft betrekking op de veilige bedrijfsvoering van elektrische laagspanningsinstallaties en elektrische arbeidsmiddelen.

De norm geeft onder andere richting aan:

• het veilig uitvoeren van werkzaamheden;
• inspectie en beoordeling;
• instructie van medewerkers;
• taken en bevoegdheden;
• verantwoordelijkheden binnen de organisatie.

De herziening van NEN 3140 sluit aan op de vernieuwde Europese norm EN 50110-1. Daarnaast worden NEN 3140 en NEN 3840 opnieuw beter op elkaar afgestemd. De basis van de norm verandert daarmee niet volledig. In het ontwerp ligt vooral nadruk op een duidelijkere indeling en een concretere beschrijving van verschillende technische en organisatorische onderwerpen.

Vier onderwerpen om rekening mee te houden

Hoewel de definitieve tekst nog kan veranderen, zijn in het huidige ontwerp vier ontwikkelingen duidelijk zichtbaar:

1. verantwoordelijkheden binnen de elektrische bedrijfsvoering worden scherper beschreven;
2. de beoordeling van elektrische installaties wordt verder uitgewerkt;
3. rapportage krijgt een duidelijkere plaats binnen het inspectieproces;
4. bij elektrische arbeidsmiddelen blijft de bestaande keuringspraktijk voor een groot deel herkenbaar.

Hieronder lichten we deze onderwerpen verder toe.

1. Verantwoordelijkheid gaat verder dan een formele aanwijzing

Veilig werken met elektriciteit vraagt om duidelijkheid over wie welke taak uitvoert en wie waarvoor verantwoordelijk is. In het ontwerp van de nieuwe NEN 3140 worden de verschillende functies daarom verder afgebakend.

Installatieverantwoordelijke

De Installatieverantwoordelijke heeft een belangrijke rol in het organiseren en beheersen van de elektrische veiligheid.

Daarbij gaat het niet alleen om de technische staat van een installatie. Ook onderwerpen zoals onderhoud, inspecties, wijzigingen en interne afspraken spelen een rol. De functie krijgt daarmee nadrukkelijk een organisatorische component. Binnen jullie organisatie moet duidelijk zijn hoe het beheer is geregeld en wie besluiten neemt over de veilige bedrijfsvoering.

Wanneer taken worden gedelegeerd, moet bovendien helder blijven waar de uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt.

Werkverantwoordelijke

Bij de Werkverantwoordelijke wordt de verantwoordelijkheid nadrukkelijk gekoppeld aan het volledige werkproces.

Dat begint vóórdat werkzaamheden daadwerkelijk worden uitgevoerd. De voorbereiding hoort daar net zo goed bij als de veilige uitvoering, afronding en oplevering. Daarmee wordt duidelijker dat veilig werken niet alleen tijdens de werkzaamheden zelf moet worden georganiseerd.

VP en VOP

Ook voor de Vakbekwaam Persoon (VP) en Voldoende Onderricht Persoon (VOP) wordt nauwkeuriger gekeken naar wat iemand zelfstandig mag en kan uitvoeren.

Een formele aanwijzing is daarbij niet het enige uitgangspunt. Ook kennis, ervaring, instructie en de aard van de werkzaamheden bepalen welke werkzaamheden verantwoord kunnen worden uitgevoerd.

Het is daarom belangrijk om aanwijzingen niet alleen administratief op orde te hebben, maar ook regelmatig te beoordelen of deze nog aansluiten bij de praktijk binnen jullie organisatie.

2. Inspecties moeten beter aansluiten op het daadwerkelijke gebruik

Een ander belangrijk onderdeel van de wijzigingen in de nieuwe NEN 3140 betreft elektrische installaties.

Het ontwerp maakt een duidelijker onderscheid tussen inspecteren, meten en beproeven. Daarnaast wordt nadrukkelijker gekeken naar de omstandigheden waarin een installatie daadwerkelijk wordt gebruikt. Dat is relevant omdat een installatie gedurende haar levensduur kan veranderen.

Een installatie kan bijvoorbeeld:

• worden uitgebreid;
• zwaarder worden belast;
• voor een ander doel worden gebruikt;
• onderdeel worden van een gewijzigde productieomgeving.

Een oorspronkelijke situatie zegt daardoor niet altijd voldoende over de actuele veiligheid. Bij de beoordeling moet rekening worden gehouden met de installatie zoals deze op dat moment functioneert en wordt gebruikt.

Ook verschillende technische beoordelingen worden verder verduidelijkt. Zo wordt uitgebreider beschreven hoe naar de foutstroomketen en kortsluitstroom moet worden gekeken. Daarnaast krijgt de stroomverdeling bij parallel aangesloten kabels meer aandacht. De inspecteur moet daardoor goed kunnen onderbouwen welke controles zijn uitgevoerd en hoe de uiteindelijke beoordeling tot stand is gekomen.

3. Van inspectie naar aantoonbare opvolging

Elektrische veiligheid stopt niet nadat een inspecteur een meting heeft uitgevoerd. Jullie moeten ook kunnen terugvinden wat is onderzocht, welke afwijkingen zijn gevonden en wat daarmee is gebeurd. Daarom wordt in het normontwerp meer duidelijkheid gegeven over de inhoud van een inspectierapport.

Een bruikbare rapportage geeft inzicht in:

• de uitgevoerde controles;
• de resultaten van de inspectie;
• geconstateerde afwijkingen;
• noodzakelijke vervolgmaatregelen.

Hierdoor wordt niet alleen de technische beoordeling beter navolgbaar. Het helpt jullie ook om verbeteracties te bewaken. Wanneer bevindingen consequent worden geregistreerd, wordt bovendien beter zichtbaar of bepaalde afwijkingen vaker terugkomen.

4. Wat verandert er bij elektrische arbeidsmiddelen?

Voor organisaties die elektrische arbeidsmiddelen keuren, zijn de wijzigingen in de nieuwe NEN 3140 op basis van het huidige ontwerp minder ingrijpend. De bekende elementen van een keuring blijven grotendeels bestaan.

Denk daarbij aan controles op onder andere:

• beschadigingen;
• kabels;
• aansluitingen;
• stekkers;
• beveiligingen;
• de algemene toestand van het arbeidsmiddel.

Ook bekende metingen blijven terugkomen. Voorbeelden zijn de isolatieweerstand, lekstroom en de weerstand van de beschermingsleiding. De daarbij gebruikte uitgangspunten en grenswaarden blijven in hoofdlijnen herkenbaar.

De verandering zit vooral in de manier waarop deze technische informatie binnen de norm wordt geordend en toegelicht. Voor keurmeesters betekent dit dat de basiskennis en praktische vaardigheden die zij nu nodig hebben, ook richting de nieuwe norm relevant blijven.

Wat kunnen jullie nu al controleren?

Omdat er nog geen definitieve nieuwe NEN 3140 is, hoeven jullie procedures niet vooruitlopend op de norm volledig te wijzigen. Wel kun je de herziening gebruiken als aanleiding om de huidige werkwijze binnen jullie organisatie tegen het licht te houden.

Kijk bijvoorbeeld naar de volgende vragen:

• Zijn elektrische installaties of werkzaamheden de afgelopen jaren veranderd?
• Is duidelijk vastgelegd wie welke verantwoordelijkheid heeft?
• Passen aanwijzingen voor VP, VOP, Werkverantwoordelijke en Installatieverantwoordelijke nog bij de huidige werkzaamheden?
• Beschikken medewerkers over voldoende kennis en instructie?
• Worden inspectieresultaten duidelijk vastgelegd?
• Is zichtbaar wat er met geconstateerde afwijkingen gebeurt?
• Sluiten interne afspraken aan bij de manier waarop jullie in de praktijk werken?

Je hoeft daarmee niet vooruit te lopen op eisen die nog kunnen veranderen. Wel brengen jullie alvast in beeld waar aandacht nodig is. Na publicatie van de definitieve norm kunnen jullie vervolgens gericht beoordelen welke aanvullende wijzigingen nodig zijn.

Kennis van NEN 3140 blijft belangrijk

De technische basis van het keuren van elektrische arbeidsmiddelen blijft volgens het huidige normontwerp grotendeels herkenbaar. Voor medewerkers die deze keuringen uitvoeren, blijft het daarom belangrijk dat zij weten:

• hoe een arbeidsmiddel wordt geïnspecteerd;
• welke metingen nodig zijn;
• hoe meetresultaten worden beoordeeld;
• wanneer een arbeidsmiddel veilig kan worden gebruikt;
• hoe bevindingen worden vastgelegd.

Met de cursus NEN 3140 keurmeester elektrische arbeidsmiddelen van Nieuwhuis Opleidingen leer je deze werkzaamheden stap voor stap in de praktijk uitvoeren. Zo kunnen jullie de benodigde kennis binnen de organisatie opbouwen en elektrische arbeidsmiddelen deskundig laten beoordelen.

Veelgestelde vragen over de nieuwe NEN 3140

Is NEN 3140:2026 al van kracht?

Nee. Eind oktober 2026 betreft NEN 3140:2026 nog een normontwerp. De definitieve versie is op dat moment nog niet gepubliceerd.

Sinds wanneer is het ontwerp van NEN 3140:2026 beschikbaar?
Het normontwerp verscheen op 1 april 2026. De publieke commentaarperiode liep vervolgens tot en met 7 juli 2026.

Wat verandert er vooral in de nieuwe NEN 3140?
Het huidige ontwerp bevat onder andere een verdere uitwerking van installatie-inspecties, duidelijkere eisen aan rapportage en een scherpere beschrijving van verschillende verantwoordelijkheden binnen de elektrische bedrijfsvoering.

Zijn er grote veranderingen voor NEN 3140-keurmeesters?
Voor het keuren van elektrische arbeidsmiddelen lijkt de praktische werkwijze grotendeels herkenbaar te blijven. Bekende inspecties en metingen blijven onderdeel van de keuringspraktijk.

Moet een medewerker opnieuw worden opgeleid zodra NEN 3140:2026 verschijnt?
Dat volgt niet automatisch uit de publicatie van een nieuwe norm. Na de definitieve publicatie is het wel verstandig om te controleren welke wijzigingen gevolgen hebben voor jullie werkzaamheden, instructies en verantwoordelijkheden. Op basis daarvan kunnen jullie bepalen of aanvullende opleiding of instructie nodig is.